Sinh viên Việt Nam tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva

Khi bước chân xuống sân bay Sheremetyevo trong một ngày hè ngập nắng, tôi không nghĩ mình sẽ rơi vào một thứ cảm xúc khó gọi tên đến vậy. Có thể đó là sự choáng ngợp trước cái bao la của bầu trời Mátxcơva, cũng có thể là chút hồi hộp khi biết mình sắp được đặt chân tới nơi mà mẹ tôi từng coi như thanh xuân — nơi có ngôi trường cổ kính nằm lặng lẽ mà uy nghi trên đồi Chim sẻ: Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva mang tên M.V. Lomonosov (MSU).

Tôi đến đó không phải để nhập học ngay. Chuyến đi là một hành trình ngắn thôi — một phần của mùa hè mà tôi cùng mẹ dành để trở lại nước Nga, trở lại ngôi trường mẹ từng học hơn ba mươi năm trước. Nhưng chính trong những ngày ngắn ngủi đó, giữa hành lang dài hun hút của tòa nhà chính cao vút, giữa những cánh cửa gỗ cũ kỹ và những tiếng xin chào bằng tiếng Nga còn ngượng ngùng, tôi biết mình đã tìm thấy một điều gì đó rất lớn: một giấc mơ.

Hành trình trở lại Học viện Tiếng Nga và Văn học – cái nôi của sinh viên Việt Nam tại Nga

Chúng tôi đến Học viện Tiếng Nga và Văn hóa Nga trực thuộc MSU vào một sáng tháng Sáu mát dịu. Đó là nơi mẹ tôi từng học năm dự bị — cái tên IRLC ấy, với thế hệ mẹ, đơn giản chỉ gọi là “Khoa Dự bị”, nơi mỗi năm hàng nghìn sinh viên quốc tế học tiếng Nga trước khi bước vào chương trình đại học chính thức.

Cô Irina – giáo viên của viện – đón mẹ tôi bằng sự xúc động thật lòng. Cô nói ít khi có cựu sinh viên quay lại. Mẹ tôi, sau 32 năm, đứng lặng trong hành lang quen thuộc, mắt rưng rưng. Những kỷ niệm cũ ùa về: thầy Tachyana, thầy Vladimir – những người đã dạy mẹ những ngày đầu bỡ ngỡ; những buổi thực tập văn hóa khi cả lớp được đưa đi thăm bảo tàng Tolstoy, ngôi nhà của Tchaikovsky, vòng cung vàng… “Khoa Dự bị như một ngôi nhà thứ hai của mẹ”, bà nói.

Tôi đi bên mẹ, nghe những mẩu ký ức dội về. Thấy rõ hơn một thời mà du học Nga không chỉ là học, mà còn là sống trong một nền văn hóa – nơi sinh viên nước ngoài được đón tiếp như người nhà, nơi những cái tên Việt đầu tiên đặt nền móng ở Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva từ tận mùa thu năm 1954.

Khi bước vào một phòng học cũ nơi mẹ từng ngồi học, tôi ngạc nhiên thấy lớp toàn là sinh viên Trung Quốc. Mẹ bảo, ngày xưa người Việt Nam nhiều lắm, giờ thì sinh viên Việt học ở đây không còn đông như trước. Dù vậy, IRLC vẫn giữ nguyên vai trò là cầu nối đầu tiên cho nhiều thế hệ du học sinh Nga — là nơi bắt đầu của hành trình chinh phục tiếng Nga và tri thức xứ sở Bạch Dương.

Cô Irina tặng mẹ tôi một cuốn kỷ yếu kỷ niệm 60 năm khoa. Mở trang đầu, cả hai chúng tôi lặng người trước bức ảnh đen trắng: “Những sinh viên Việt Nam đầu tiên” – gần 50 người – rạng rỡ trong buổi đầu đặt chân tới nước Nga xa xôi. Những người mở đường cho các thế hệ tiếp theo, có thể là các giáo sư, tiến sĩ, hay chỉ đơn giản là những người đã yêu nước Nga bằng tất cả trái tim mình.

Tôi nghĩ về mẹ, về một lớp học năm xưa, về con đường bà đã đi và cả con đường tôi có thể sẽ chọn. Cảm xúc trào dâng khi chợt nhận ra, những gì tôi đang trải qua không chỉ là hồi ức của người khác, mà có thể sẽ là chương mở đầu cho chính mình.

Những điều đặc biệt chỉ có tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva

Chúng tôi tới tòa nhà chính của MSU vào một buổi chiều nhiều gió. Nhờ một chị sinh viên tên Natasha Nguyễn hỗ trợ, mẹ tôi – với tư cách là cựu sinh viên – mới có thể đưa tôi vào tham quan nơi từng được coi là biểu tượng kiến trúc thời Stalin. Tòa nhà cao 240 mét, có tới 5.000 phòng, hành lang kéo dài đến 33km, đứng sừng sững như một minh chứng cho lịch sử và chiều sâu học thuật mà trường mang trong mình suốt gần 300 năm.

Nơi đây đã từng là mái nhà của rất nhiều tên tuổi lớn mà tôi từng biết qua sách vở: từ những nhà khoa học, nhà toán học, nhà luật học hàng đầu Việt Nam như Nguyễn Văn Hiệu, Lê Tự Quốc Thắng, Đàm Thanh Sơn… cho đến những người như mẹ tôi – không nổi tiếng, không rực rỡ, nhưng mang theo trong mình cả một thế hệ học trò từng nhận học bổng hiệp định, sống bằng học bổng toàn phần 90 rúp một tháng, học tập trong cái lạnh âm độ nhưng trái tim thì luôn ấm.

MSU ngày nay vẫn là trường đại học Nga hàng đầu, đứng thứ 84 thế giới theo QS Ranking 2020, đứng đầu trong số 39 trường của Nga lọt vào bảng xếp hạng THE. Nhưng như cô Elena – một giáo viên tại trường – từng nói:

Xếp hạng không quan trọng bằng chất lượng thật sự. Và chất lượng ở đây thì vẫn luôn giữ được.

Cựu sinh viên nổi bật và vai trò của tiếng Nga trong hành trình học tập

Tôi từng nghĩ MSU chỉ đơn giản là một trường đại học danh tiếng. Nhưng càng tìm hiểu, tôi càng ngạc nhiên khi biết rằng rất nhiều gương mặt xuất sắc của Việt Nam đã từng đi qua những giảng đường ấy. Giáo sư Nguyễn Văn Hiệu – nhà vật lý hàng đầu, từng là một trong những sinh viên Việt Nam đầu tiên học tại đây. Khoa Toán – Cơ của MSU, nơi nổi tiếng nhất trường, lại chính là điểm khởi đầu học thuật cho những tên tuổi lớn như Phạm Hữu Tiệp, Đàm Thanh Sơn, Lê Bá Khánh Trình, Nguyễn Tiến Dũng… Và cả Đại sứ Việt Nam tại Nga hiện nay, ông Ngô Đức Mạnh, cũng từng ngồi học ở Khoa Luật của ngôi trường ấy.

Mỗi cái tên, mỗi con đường học vấn của họ, khiến tôi thấy rõ hơn một điều: học bổng Nga không chỉ là một tấm vé ra thế giới, mà còn là hành trình trưởng thành, là nơi khai mở những năng lực bền bỉ và thầm lặng nhất trong con người ta.

Nhưng để đi được con đường đó, tiếng Nga luôn là cánh cửa đầu tiên. Mẹ tôi nói, ngày xưa, tiếng Nga phổ biến ở Việt Nam lắm — có thể học ở phổ thông, ở các trung tâm, thậm chí trong cả những cuộc trò chuyện ngoài đường phố. Còn bây giờ, muốn tìm một lớp học tiếng Nga tốt ở TP.HCM đã không còn dễ. Tôi cũng từng loay hoay rất lâu để tìm một lớp căn bản phù hợp.

Thành công ở MSU không thể chỉ nhờ sự thông minh hay chăm chỉ. Điều kiện tiên quyết, là phải làm chủ được tiếng Nga, để thật sự hiểu được các bài giảng, để kết nối với thầy cô và bạn bè, và để không lạc lõng giữa không gian học thuật sâu rộng nơi đây. Vì vậy, tôi hiểu rằng việc chuẩn bị ngôn ngữ từ sớm, trước khi nộp hồ sơ du học Nga, không chỉ quan trọng — mà là bắt buộc. Đó là điều đầu tiên bạn cần gieo, để những mùa sau có thể gặt quả nơi xứ tuyết.

Tại sao nên cân nhắc lựa chọn học tập tại MSU?

Có những điều bạn sẽ không bao giờ hiểu hết chỉ bằng cách đọc trên mạng hay xem bảng xếp hạng: cảm giác được nghe tiếng chuông gió bên cửa sổ ký túc vào buổi sáng mùa đông, mùi gió của sông Moskva, hay sự ấm áp khi thấy một ánh mắt thân quen giữa đất khách. Du học Nga là như thế. Không chỉ là chuyện học, mà là sống – thật sâu, thật thật.

Mẹ tôi từng sống như vậy. Và giờ, dù chỉ là một chuyến đi ngắn, tôi cũng đã bắt đầu cảm được một phần của điều đó. Tiếng Nga chưa kịp trôi chảy, nhưng lời hứa trong lòng thì đã rõ ràng: tôi muốn quay lại. Muốn sống những năm tháng sinh viên của mình ở đây – ở MSU, ở xứ sở tuyết trắng, nơi mẹ từng gọi là “mái nhà thứ hai”.

Và tôi biết, giấc mơ này là thật. Với những ai đang tìm cho mình một hướng đi, muốn hiểu sâu hơn về thế giới, về con người, về văn hóa, thì học bổng Nga, hay học bổng nhà nước, hay thậm chí là du học tự túc — không phải là chuyện quá xa vời. Đôi khi, chỉ cần một mùa hè, một lần lắng nghe câu chuyện của người đi trước, một lần đứng trước tòa nhà ấy trên đồi Chim sẻ… là đủ để bắt đầu.

Tôi đã bắt đầu rồi. Còn bạn?

Nguồn tin: Báo Lao Động