Cùng nhau kiến tạo tương lai với Học bổng Nga!
Khám phá cơ hội và vững bước vào tương lai với Học bổng du học Liên bang Nga.
Vào năm 1967, trong lúc Liên Xô đang ghi dấu ấn trên bản đồ khoa học vũ trụ thế giới, một sinh viên Việt Nam khiêm tốn nhưng đầy nội lực đã góp mặt trong một sứ mệnh khoa học đặc biệt tại vùng cực Bắc khắc nghiệt của Trái Đất. Đó là bà Nguyễn Thị Kim Thoa, khi ấy đang là sinh viên ngành Vật lý Đại học Tổng hợp Lomonosov.
Dưới sự hướng dẫn của nữ giáo sư Troitskaya, bà Thoa không chỉ góp phần vào các nghiên cứu tiên phong về Từ quyển Trái Đất mà còn trở thành người Việt Nam đầu tiên sinh sống, làm việc và nghiên cứu trong điều kiện địa lý đặc biệt tại Bắc Cực – một đóng góp âm thầm nhưng có ý nghĩa lớn với khoa học Việt Nam và thế giới.
Nghiên cứu tại Bắc Cực và dấu ấn khoa học đầu tiên
Năm 1967, bà Nguyễn Thị Kim Thoa tham gia đoàn nghiên cứu quốc tế do Liên Xô và Pháp phối hợp tổ chức, với mục tiêu khảo sát hiện tượng các luồng hạt plasma tích điện tràn vào từ quyển Trái Đất – một yếu tố quan trọng trong nghiên cứu bảo vệ tàu vũ trụ khỏi ảnh hưởng của bão từ. Hai trạm quan trắc được đặt tại làng Sogra (Cực Bắc nước Nga) và đảo Kergelen (Ấn Độ Dương, thuộc Pháp). Bà Thoa được phân công thực hiện nghiên cứu tại làng Sogra, một vùng đất xa xôi, khắc nghiệt nhưng có vị trí chiến lược trong các nghiên cứu về từ trường.
Ký ức của bà về nơi này được tái hiện đầy sinh động: làng Sogra chỉ có khoảng 50 nóc nhà gỗ, mùa đông tuyết phủ dày, người dân di chuyển bằng xe trượt tuyết kéo bởi chó, dùng nhà tắm công cộng để tiết kiệm nhiên liệu. Đoàn nghiên cứu gồm 30 người, làm việc liên tục 24 giờ mỗi ngày, chia làm ba ca. Hằng tuần, các buổi trao đổi giữa hai đầu cầu Sogra và Kergelen diễn ra sôi nổi, với sự chủ trì của GS Troitskaya.
“Chào cô bé! Hôm nay có kết quả gì mới?” – câu chào buổi sáng quen thuộc từ giáo sư hướng dẫn trở thành động lực để cô sinh viên Việt Nam làm việc với cường độ cao, xử lý số liệu phức tạp, tìm kiếm các quy luật của tự nhiên. Những công trình về “từ mạch động” mà bà Thoa đồng tác giả với giáo sư Troitskaya sau này đã được báo cáo tại nhiều hội nghị quốc tế và đăng tải trên các tạp chí khoa học uy tín của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô và Pháp. Đây được đánh giá là những nghiên cứu nền tảng đầu tiên về hiện tượng thời tiết vũ trụ toàn cầu.
Trải nghiệm đặc biệt về thiên nhiên và con người
Một trong những ấn tượng sâu sắc nhất với bà Thoa tại Bắc Cực chính là hiện tượng cực quang. Trong bài viết đăng trên tạp chí Tia sáng, số 4 năm 2000, bà từng mô tả:
Trong đêm đen ở vùng Bắc Cực, bỗng bừng lên một vùng ánh sáng chói lòa muôn màu rực rỡ, nhiều lần đẹp hơn cầu vồng mà chúng ta vẫn thấy ở Việt Nam… Tôi đã đứng nhiều giờ dưới cái lạnh phương Bắc âm 50 độ C để quan sát hiện tượng thiên nhiên kỳ lạ này, trong khi các máy ghi biến thiên từ liên tục thông báo về sự xuất hiện của một trận bão từ mạnh…
Trải nghiệm này không chỉ khơi dậy trong bà sự ngưỡng mộ đối với sức mạnh của thiên nhiên mà còn củng cố quyết tâm theo đuổi con đường khoa học, dù đầy gian nan và ít người biết tới.
Hành trình học tập và cống hiến trong khoa học và đối ngoại
Sinh năm 1944 tại Nam Định, bà Nguyễn Thị Kim Thoa tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Lomonosov năm 1969, nhận bằng Tiến sĩ năm 1978 và Tiến sĩ khoa học năm 1985 tại Viện Vật lý Trái Đất, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô. Đây là những cơ sở nghiên cứu hàng đầu, nơi mà các sinh viên du học Nga bằng học bổng chính phủ hoặc học bổng hiệp định được đào tạo bài bản trong môi trường quốc tế đầy thách thức và cơ hội.
Bên cạnh sự nghiệp nghiên cứu, bà Thoa còn tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội và đối ngoại. Bà từng đảm nhiệm cương vị Phó viện trưởng Viện Vật lý địa cầu và Phó chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội các khóa X, XI – một minh chứng cho sự hòa quyện giữa chuyên môn khoa học và năng lực quản lý, hoạch định chính sách. Bà chính thức nghỉ hưu năm 2008, hiện đang sinh sống cùng gia đình tại TP Hồ Chí Minh.
Khẳng định vai trò phụ nữ Việt Nam trong khoa học quốc tế
Trường hợp của GS, TSKH Nguyễn Thị Kim Thoa không chỉ là minh chứng cho thành công của mô hình du học Nga thông qua các chương trình học bổng toàn phần mà còn là biểu tượng cho nỗ lực vươn lên của người phụ nữ Việt Nam trong lĩnh vực khoa học tự nhiên – vốn thường bị mặc định là địa hạt nam giới.
Những đóng góp của bà trong việc mở rộng hiểu biết về từ quyển Trái Đất, trong các nghiên cứu về thời tiết vũ trụ, và những năm tháng sống và làm việc tại Bắc Cực – vùng đất khắc nghiệt nhất hành tinh – đã góp phần đặt nền móng cho những công trình khoa học sau này và truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ trẻ, đặc biệt là nữ sinh yêu thích khoa học.
Nguồn tin: Sự kiện và Nhân chứng
