Mùi ngải cứu trong gió xuân xứ lạ

Mỗi người mang trong mình một mùi hương gắn liền với ký ức tuổi trẻ — có người nhớ hương thơm tóc mẹ, có người nhớ mùi đất sau cơn mưa đầu hè. Còn tôi, có một mùi hương cứ len lỏi mỗi độ xuân về, dù đã trở lại Việt Nam bao năm rồi vẫn không nguôi — đó là mùi ngải cứu ở nước Nga.

Nó không chỉ là hương của một loài cây thuốc, mà còn là mùi của sự sống, của những tháng ngày chênh vênh nơi xứ người, của một tình cảm cô trò đầy bất ngờ và ấm áp, nơi giữa mùa đông băng giá tôi đã tìm thấy một mùa xuân rất đỗi dịu dàng.

Những ngày đầu bỡ ngỡ và nỗi nhớ rau quê

Năm ấy, tôi là một trong mười sinh viên nhận được học bổng Nga theo học thạc sĩ tại Đại học Tổng hợp Liên bang Ural, thành phố Ekaterinburg. Với tôi, mọi thứ nơi ấy đều lạ lẫm — ngôn ngữ, thời tiết, văn hóa, và cả những bữa cơm thiếu rau xanh mà ở quê nhà luôn sẵn có.

Tôi từng nghĩ du học Nga là một hành trình chỉ có kiến thức, sách vở và nỗ lực. Nhưng không, đó còn là hành trình của những ngày phải tự nấu ăn, tự săn lùng từng mớ rau ở chợ người Việt cách xa gần 20 cây số, là sự thích nghi đầy nhẫn nại với những củ khoai tây, cà rốt, bắp cải… lặp đi lặp lại suốt cả mùa đông dài lê thê.

Tôi đã từng thèm đến rơi nước mắt một bát canh cua rau mồng tơi, từng nhớ da diết vị đắng nhẹ của bát gà hầm ngải cứu mẹ vẫn nấu mỗi khi trong nhà có khách hay ngày giỗ chạp. Mỗi bữa cơm ở xứ người là một lần tôi cố gắng quên đi những món ăn quen thuộc, để tập làm thân với những gì có sẵn — nhưng cái bụng thì đôi lúc vẫn cứ gào lên vì nhớ mùi rau quê.

Đó là một phần rất thật của hành trình du học Nga mà những tấm ảnh check-in lung linh không thể hiện được. Là nỗi nhớ, là sự thiếu thốn, và cả cảm giác lặng lẽ khi đi giữa tuyết trắng mà lòng rỗng không chỉ vì xa nhà, mà còn vì… xa mùi rau thân thuộc.

Mùi ngải cứu và một buổi chiều không ngờ

Mọi thứ thay đổi vào một buổi chiều xuân. Khi cây cối bắt đầu xanh trở lại, tôi đi bộ từ trường về ký túc xá như mọi ngày, đoạn đường dài hơn 2 cây số không còn lạnh cóng như mùa đông nữa. Rồi bất chợt, tôi nhìn thấy bên lề đường một khóm cây quen lắm. Tôi thoáng nghĩ mình hoa mắt — giữa nước Nga băng giá làm gì có ngải cứu?

Nhưng rồi tôi không cầm lòng được, bước sang bên đường, cúi xuống nhìn kỹ. Đúng là nó. Là ngải cứu! Màu xanh ấy, hình dáng ấy, mùi hăng hăng ấy… không thể lẫn vào đâu được. Tôi mừng như bắt được vàng, lấy vội túi ni lông trong ba lô ra, hái từng nắm mang về. Trong đầu đã tưởng tượng ra nồi lẩu gà nghi ngút khói cùng mấy người bạn Việt — chúng tôi sẽ có một bữa ăn như ở nhà!

Giữa lúc đang say sưa “thu hoạch”, một giọng nói dịu dàng vang lên sau lưng: “Anh hái cây đó để làm gì? Nó mọc ven đường bẩn lắm, vào vườn phía trong mà hái.” Tôi quay lại, một người phụ nữ lớn tuổi đang nhìn tôi, gương mặt đậm nét Nga, ánh mắt không giận dữ mà chỉ tràn ngập tò mò.

Tôi bối rối, chẳng biết trả lời sao. Nói là hái về nấu ăn thì sợ bà sẽ cười. Bất giác, tôi nhớ lời mẹ từng nói về công dụng của ngải cứu, nên liền đáp lại, thật nghiêm túc: “Đây là cây thuốc quý ở nước tôi. Tôi hái về làm thuốc”.

Tôi nghĩ bà sẽ cười, hoặc quay đi. Nhưng bà không. Bà nhìn tôi rất lâu, rồi bỗng nói: “Anh định lừa tôi à?” Tôi cúi đầu, luống cuống không biết nói gì. Nhưng rồi giọng bà dịu lại: “Tôi từng sống cạnh một gia đình người Việt, họ hay mời tôi ăn món rau này, còn dạy tôi nấu nữa. Giờ anh theo tôi về nhà, tôi sẽ nấu cho anh ăn”.

Một bữa cơm và một tình thầy trò đặc biệt

Người phụ nữ ấy tên là Prosvirnina Irina Sergeevna — Phó giáo sư bộ môn Tiếng Nga dành cho người nước ngoài ở chính ngôi trường tôi đang học. Khi ấy tôi vẫn chưa biết đến điều đó, chỉ thấy lòng nhẹ nhõm và ấm áp đến lạ. Tôi theo bà về căn hộ nhỏ nằm trong khu giành cho giảng viên. Bà pha trà, mở tủ lạnh, lấy ra hai hộp nhựa và nói: “Đây là thuốc của anh”.

Tôi bật cười. Trước mặt tôi là món ngải cứu xào, thơm nức, được nêm vừa miệng, đúng kiểu Việt Nam. Bà kể mình hái rau trong vườn, rửa sạch, xào với tỏi và dầu, rồi chia thành từng phần cất tủ lạnh để ăn dần. Tôi ăn chậm rãi, như sợ đánh rơi hương vị quê hương giữa xứ sở xa lạ.

Ngải cứu ở Nga khác ngải cứu Việt Nam — không đắng, ngọt thanh, nhưng vẫn giữ được cái mùi đặc trưng hăng hăng khiến người ta nhớ. Bà ăn cùng tôi, kể về những ngày sống cạnh người Việt, kể về nỗi nhớ họ khi họ về nước. Tôi kể bà nghe về nhà, về mẹ tôi, về những lần giỗ tổ quê tôi có món gà hầm ngải cứu… và chúng tôi cứ thế nói chuyện suốt buổi chiều hôm đó.

Từ lần gặp ấy, cô trò chúng tôi trở nên thân thiết. Thỉnh thoảng tôi gặp cô trong hành lang trường, có hôm cùng cô đi bộ từ bến xe buýt về ký túc xá. Mỗi lần thấy khóm ngải cứu ven đường, cô lại nhắc đùa: “Thuốc quý của anh đấy”. Tôi bật cười, lòng ấm như thể đang ở nhà.

Sau này, khi tôi bảo vệ luận văn thạc sĩ, chính cô Prosvirnina là người phản biện. Cô góp ý thẳng thắn, sâu sắc, nhưng luôn dành cho tôi ánh nhìn đầy tin tưởng — như một người cô vẫn âm thầm theo dõi cậu học trò “láu lỉnh mà chăm chỉ” ngày nào.

Những mùa xuân chưa bao giờ khép lại

Giờ đây, tôi đã trở lại Việt Nam, tiếp tục với công việc, với bộn bề thường nhật. Cuộc sống là vậy, luôn kéo người ta đi nhanh. Nhưng trong tôi vẫn còn nguyên một khoảng trời nước Nga — có tuyết trắng, có đường ray xe điện, có những buổi chiều đi bộ dài 2 cây số… và có cả mùi ngải cứu giữa mùa xuân năm nào.

Tôi không biết cô Prosvirnina giờ còn sống ở căn hộ ấy không, có còn nấu món rau ấy mỗi độ xuân về nữa không. Nhưng tôi tin rằng, ở một góc bếp nhỏ nào đó tại Ekaterinburg, vẫn có một người phụ nữ Nga với ánh mắt hiền hậu, đôi tay ấm áp, và trái tim rộng mở đang giữ gìn ký ức của một mùa xuân năm ấy — như tôi vẫn gìn giữ mùi ngải cứu nơi xứ lạnh này trong tim mình.

Những ai đang chuẩn bị du học Nga, có lẽ cũng sẽ mang theo một chiếc balo đầy nỗi nhớ, đầy bỡ ngỡ. Nhưng hãy tin tôi, nước Nga không chỉ là học bổng toàn phần, là đại học Nga, là tiếng Nga khó nhằn… Nước Nga còn là nơi bạn có thể tìm thấy một người thầy, một người bạn, một khóm ngải cứu — và một mùa xuân khiến bạn chẳng thể nào quên.

Nguồn tin: Quân đội nhân dân