Ngày 27/6/2022, tại Hội thảo quốc tế “70 năm hợp tác Việt – Nga về giáo dục và khoa học”, các chuyên gia và đại biểu đã cùng nhìn lại quá trình hợp tác đào tạo nguồn nhân lực báo chí giữa Việt Nam và Liên bang Nga – một lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh toàn cầu hóa thông tin, truyền thông đa phương tiện và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Tham luận của TS. Nguyễn Minh Tuấn đã phân tích rõ quá trình hình thành, phát triển, thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm phát huy hiệu quả nguồn nhân lực báo chí do Nga đào tạo. Qua đó khẳng định vai trò quan trọng của các học bổng Nga trong đào tạo chuyên sâu, bài bản cho thế hệ những người làm báo Việt Nam, đặc biệt trong công tác tuyên truyền, thông tin đối ngoại và gìn giữ mối quan hệ hữu nghị truyền thống giữa hai nước.
Đào tạo báo chí từ thời Liên Xô: nền móng đầu tiên cho báo chí cách mạng Việt Nam
Ngay từ những năm 1950-1970, trong khuôn khổ học bổng hiệp định, hàng nghìn sinh viên Việt Nam đã được cử sang học tập tại các đại học Nga, lúc đó thuộc Liên bang Xô Viết. Tuy nhiên, chuyên ngành báo chí chưa phải là trọng tâm đào tạo trong giai đoạn này, do bối cảnh chiến tranh và nhu cầu phát triển các ngành kỹ thuật – quốc phòng. Mãi đến năm 1972, nhóm sinh viên đầu tiên gồm bốn người mới được cử sang học ngành báo chí tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Matxcơva (MGU). Từ đó, mỗi năm có thêm nhiều lưu học sinh được đào tạo bài bản tại MGU và các trường khác như Đại học Tổng hợp Minsk (Belarus), tạo nên thế hệ nhà báo đầu tiên được đào tạo chuyên sâu tại nước ngoài.
Nguồn nhân lực này không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền báo chí cách mạng hiện đại mà còn góp phần chuyển tải thông tin từ Việt Nam ra thế giới, và ngược lại, từ Liên Xô – Nga về Việt Nam, thúc đẩy quan hệ ngoại giao nhân dân trong suốt thời kỳ hậu chiến.
Các trường đại học Nga có nhiều sinh viên Việt Nam theo học ngành báo chí – truyền thông
Sau khi Liên Xô tan rã, xu hướng du học Nga suy giảm đáng kể do khủng hoảng kinh tế, và vị thế của tiếng Nga trong hệ thống giáo dục Việt Nam cũng dần bị thay thế bởi các ngoại ngữ khác. Tuy nhiên, kể từ khi thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược vào năm 2001, học bổng chính phủ Nga cấp cho Việt Nam có xu hướng gia tăng mạnh mẽ.
Theo thống kê từ Cục Hợp tác Quốc tế, giai đoạn 2008–2020 ghi nhận 181 sinh viên và nghiên cứu sinh Việt Nam theo học các ngành Báo chí – Truyền thông tại Liên bang Nga, trong đó đa phần theo học hệ đại học. Đây là những người tiếp cận nền giáo dục truyền thông hiện đại, được trang bị nền tảng lý luận vững chắc, có hiểu biết sâu sắc về xã hội Nga và các xu hướng báo chí – truyền thông quốc tế.
- Đại học Hữu nghị các Dân tộc Nga (RUDN)
- Số lượng sinh viên Việt Nam: 29
- Ngành học: Báo chí, Quan hệ công chúng (PR)
- Đại học Quốc gia Voronezh
- Số lượng sinh viên Việt Nam: 18
- Ngành học: Báo chí, Truyền hình
- Đại học Điện ảnh và Truyền hình Saint Petersburg
- Số lượng sinh viên Việt Nam: 14
- Ngành học: Báo chí, Quảng cáo
- Đại học Quốc gia Tomsk
- Số lượng sinh viên Việt Nam: 8
- Ngành học: Báo chí, Quảng cáo
Các trường trên đều có truyền thống đào tạo lâu đời, chương trình giảng dạy đa dạng, kết hợp giữa lý luận báo chí truyền thống và các kỹ năng thực hành hiện đại. Đây cũng là những cơ sở có nhiều công trình nghiên cứu và hợp tác quốc tế về truyền thông đại chúng.

Vấn đề chất lượng và khả năng ứng dụng sau đào tạo
Tuy số lượng du học sinh Việt Nam ngành báo chí – truyền thông tại Nga ngày càng tăng, nhưng theo đánh giá của các chuyên gia, chất lượng đào tạo chưa đồng đều. Trong khi các thế hệ học tại Liên Xô trước đây tạo dấu ấn sâu sắc trong hệ thống báo chí trong nước, thì sinh viên tốt nghiệp thời kỳ hiện đại chưa phát huy được vai trò tương xứng. Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân như sự chênh lệch giữa chương trình đào tạo thiên về lý luận tại Nga với yêu cầu thực tiễn ngày càng cao tại Việt Nam, cũng như thiếu kỹ năng cập nhật với công nghệ truyền thông mới.
Bên cạnh đó, tiếng Nga hiện không còn là ngoại ngữ phổ biến tại Việt Nam, gây ra rào cản nhất định trong tìm kiếm việc làm sau khi về nước. Đồng thời, chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan cử sinh viên đi học và các đơn vị tuyển dụng trong nước, khiến việc bố trí nhân lực sau đào tạo chưa thực sự hiệu quả.
Kiến nghị nhằm phát huy hiệu quả nguồn nhân lực báo chí đào tạo tại Nga
Nhằm nâng cao hiệu quả công tác hợp tác giáo dục, đồng thời sử dụng hợp lý nguồn nhân lực báo chí – truyền thông được đào tạo tại Nga, các chuyên gia đề xuất một số kiến nghị cụ thể như sau:
Về đào tạo và cử sinh viên đi học
- Mở rộng số lượng học bổng toàn phần cho sinh viên Việt Nam theo học các ngành báo chí – truyền thông tại Liên bang Nga, phục vụ nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền và thông tin đối ngoại.
- Ưu tiên chất lượng đầu vào, đặc biệt tập trung chọn cử sinh viên đang theo học tại các trường đào tạo báo chí hàng đầu trong nước như:
- Học viện Báo chí và Tuyên truyền
- Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội, ĐHQG TP. Hồ Chí Minh)
- Đại học Đà Nẵng
- Lựa chọn các cơ sở đào tạo uy tín tại Nga để bảo đảm chất lượng đầu ra, như:
Về sử dụng và phát huy nguồn nhân lực sau đào tạo
- Thiết lập cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan gồm:
- Cục Hợp tác Quốc tế (Bộ Giáo dục và Đào tạo)
- Các đơn vị phái cử sinh viên
- Các cơ quan, tổ chức có nhu cầu tuyển dụng nhân lực truyền thông
… nhằm bảo đảm quy trình từ cử đi học đến bố trí sử dụng nhân lực sau tốt nghiệp một cách hiệu quả.
- Tạo cơ chế thu hút nhân sự về nước làm việc, nhất là tại các cơ quan báo chí có nhu cầu sử dụng tiếng Nga hoặc thông tin đối ngoại như:
- Báo Nhân dân
- Báo Quân đội Nhân dân
- Tạp chí Thời Đại
- Kênh VTV4
- VOV5
… với yêu cầu rõ ràng về chuyên môn, kỹ năng và chế độ đãi ngộ hợp lý.
- Định hướng nhân lực truyền thông – PR – quảng cáo về làm việc tại các địa phương có cộng đồng người Nga lớn hoặc doanh nghiệp liên doanh Việt – Nga, như:
- Khánh Hòa
- Bình Thuận
- Bà Rịa – Vũng Tàu
… thông qua việc phối hợp với hội hữu nghị Việt – Nga tại các tỉnh để tổ chức diễn đàn kết nối nhân lực và nhà tuyển dụng.
Tiếp tục khẳng định vai trò chiến lược của du học sinh ngành báo chí tại Nga
Nguồn nhân lực báo chí – truyền thông đào tạo tại Nga đang dần khẳng định vị trí trong nhiều cơ quan báo chí – truyền thông lớn tại Việt Nam, từ Trung ương đến địa phương. Bên cạnh lực lượng đào tạo trong nước và các nước phương Tây, đây vẫn là một trong những kênh quan trọng giúp thúc đẩy hợp tác Việt – Nga thông qua truyền thông đại chúng, ngoại giao nhân dân.
Trong bối cảnh thông tin toàn cầu biến động nhanh chóng, việc đầu tư chiến lược cho du học Nga, đặc biệt là nhóm ngành báo chí – truyền thông, sẽ góp phần quan trọng nâng cao chất lượng truyền thông đối ngoại, phát huy hiệu quả vai trò của báo chí trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nguồn tin: Nguyễn Minh Tuấn


