Diễn đàn Nga – Việt mở đầu năm Hợp tác Khoa học và Giáo dục 2026

Trong ba ngày từ 11 đến 13/12 tại Moskva, Diễn đàn khoa học và giáo dục “Nga – Việt: 75 năm hợp tác” đã chính thức khai mạc, mở đầu cho Năm Hợp tác Khoa học và Giáo dục Nga – Việt 2026. Sự kiện quy tụ lãnh đạo cấp cao, đại diện các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và cơ sở giáo dục đại học của hai nước, diễn ra trong bối cảnh Việt Nam và Nga kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.

Diễn đàn không chỉ nhìn lại những thành tựu hợp tác trong lĩnh vực khoa học, giáo dục và đào tạo nhân lực suốt nhiều thập kỷ qua mà còn mở ra các định hướng hợp tác mới trong nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên số và nền kinh tế tri thức.

Khoa học và giáo dục tiếp tục là nền tảng quan hệ Việt Nam – Nga

Lễ khai mạc diễn ra tại Đại học Kinh tế Plekhanov với sự tham dự của Phó Thủ tướng Liên bang Nga Dmitry Chernyshenko, Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Liên bang Andrei Yatskin, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Khoa học Nga Konstantin Mogilevsky, Đại sứ Việt Nam tại Nga Đặng Minh Khôi, Phó Chủ tịch Thường trực Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Hồng Thái cùng lãnh đạo nhiều bộ, ngành và trường đại học của hai nước.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Nga Dmitry Chernyshenko nhấn mạnh năm 2025 đánh dấu 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Nga và Việt Nam. Ông dẫn lại đánh giá của Tổng thống Vladimir Putin rằng trong suốt chặng đường đó, hai nước đã xây dựng được mối quan hệ đặc biệt dựa trên tinh thần hợp tác, tương trợ và tôn trọng lẫn nhau.

Theo ông Chernyshenko, việc tổ chức diễn đàn tại Đại học Kinh tế Plekhanov mang ý nghĩa biểu tượng. Trường hiện có hơn 1.000 sinh viên quốc tế theo học, trong đó có 263 sinh viên Việt Nam với thành tích học tập tốt. Ông cho biết đào tạo nhân lực đang là một trong những lĩnh vực trọng điểm của hợp tác song phương, đồng thời nhấn mạnh hiện có hơn 3.300 sinh viên Việt Nam học tập tại các trường đại học Nga. Việt Nam cũng là một trong những quốc gia ngoài Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS) được Nga dành số lượng học bổng nhà nước lớn nhất, với khoảng 1.000 suất mỗi năm.

Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Liên bang Nga Andrei Yatskin cho biết qua chuyến thăm Việt Nam gần đây, ông cảm nhận rõ khát vọng đổi mới và phát triển của đất nước. Ông bày tỏ tin tưởng các dự án hợp tác lớn trong lĩnh vực giáo dục đại học giữa hai nước sẽ đạt được những kết quả quan trọng trong năm 2026.

Đại sứ Việt Nam tại Nga Đặng Minh Khôi khẳng định khoa học và giáo dục luôn là cầu nối bền chặt trong quan hệ hai nước, được hình thành từ những năm đầu thiết lập quan hệ ngoại giao, khi Việt Nam bắt đầu cử các đoàn cán bộ sang Liên Xô học tập và đào tạo.

Hợp tác đào tạo nhân lực và nghiên cứu bước vào giai đoạn mới

Trong thông điệp ghi hình gửi tới diễn đàn, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhắc lại những năm tháng học tập tại Nga và đánh giá việc Liên Xô trước đây đào tạo nguồn nhân lực cho Việt Nam là một đóng góp chiến lược vô giá đối với sự phát triển đất nước.

Ông cho rằng nền giáo dục Liên Xô và Nga đã đào tạo nhiều thế hệ nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và lãnh đạo Việt Nam. Đây là tài sản quý giá, đồng thời là “sợi chỉ đỏ” kết nối hai dân tộc trong suốt nhiều thập kỷ. Trên nền tảng đó, hai nước đang hướng tới những mô hình hợp tác mới trong kỷ nguyên số, không chỉ trong các ngành khoa học cơ bản mà còn ở những lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Khoa học Nga Konstantin Mogilevsky nhấn mạnh việc tổ chức Năm Hợp tác Khoa học và Giáo dục Nga – Việt Nam là minh chứng rõ nét cho chiều sâu của quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai quốc gia. Theo ông, khoa học và giáo dục chính là nền tảng bền vững của mối quan hệ này trong suốt 75 năm qua.

Trong khuôn khổ các hoạt động bên lề, Phó Thủ tướng Nga Dmitry Chernyshenko cũng có cuộc gặp với Phó Chủ tịch Thường trực Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Hồng Thái. Ông cho rằng hợp tác khoa học sẽ mở rộng triển vọng hợp tác lâu dài giữa hai nước, đồng thời đề xuất nghiên cứu các chương trình đào tạo tiến sĩ, thực tập nghiên cứu cho các nhà khoa học Việt Nam cũng như xây dựng các trung tâm nghiên cứu tham gia vào các dự án quốc tế.

Ông Trần Hồng Thái khẳng định phía Việt Nam sẵn sàng thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và phát triển với các đối tác Nga, đồng thời bày tỏ sự quan tâm tới các lĩnh vực như năng lượng nguyên tử, công nghệ vũ trụ và những hướng nghiên cứu có ý nghĩa chiến lược đối với tương lai phát triển của Việt Nam. Ông nhấn mạnh: “Học tập tại Nga là con đường để nhân dân hai nước hiểu biết sâu sắc hơn về những thành tựu khoa học và công nghệ của Nga”.

Tăng cường nguồn lực cho các chương trình hợp tác khoa học

Chương trình ngày đầu tiên của diễn đàn bao gồm phiên toàn thể về quan hệ đối tác chiến lược, lễ ký kết lộ trình nghiên cứu biển cùng các phiên thảo luận chuyên ngành về thủy văn, sinh thái học, y sinh học và dược lý học. Trong các ngày tiếp theo còn diễn ra nhiều phiên trao đổi về hợp tác xã hội, nhân văn, liên kết giữa các trường đại học và đối thoại văn hóa.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái nhận định khoa học công nghệ là lĩnh vực hợp tác dài hạn giữa Việt Nam với Liên Xô trước đây và Liên bang Nga hiện nay. Theo ông, nền tảng hợp tác được xây dựng trong suốt 75 năm qua đã tạo điều kiện để Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến của Nga cũng như của thế giới. Năm 2026 với trọng tâm là khoa học và giáo dục sẽ mở ra những chiến lược hợp tác dài hạn mới, từ khoa học cơ bản đến các lĩnh vực như năng lượng nguyên tử, đường sắt tốc độ cao, vật liệu chịu nhiệt và công nghệ sinh thái.

Cũng trong ngày khai mạc, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Viện Hàn lâm Khoa học Nga đã ký thỏa thuận hợp tác mới, tạo cơ sở thúc đẩy các chương trình nghiên cứu chung trong thời gian tới.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc tăng cường nguồn lực tài chính cho nghiên cứu khoa học. Phó Giám đốc điều hành Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) Ngô Sỹ Quốc cho biết NAFOSTED và Quỹ Khoa học Nga (RSF) vừa ký biên bản ghi nhớ về phối hợp tuyển chọn và tài trợ các nhiệm vụ nghiên cứu tiên tiến trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên, kỹ thuật, khoa học xã hội và nhân văn.

Theo cơ chế hợp tác, RSF sẽ tài trợ cho các nhóm nghiên cứu Nga với kinh phí từ 4 đến 7 triệu ruble mỗi năm tùy quy mô đề tài. Trong khi đó, NAFOSTED hỗ trợ các nhóm nghiên cứu Việt Nam tối đa 10 tỷ đồng cho chu kỳ ba năm và có thể xem xét nâng mức hỗ trợ đối với những đề tài có giá trị học thuật hoặc tiềm năng ứng dụng cao. Theo ông Ngô Sỹ Quốc, việc hai bên cùng cam kết nguồn lực tài chính cho các chương trình nghiên cứu là minh chứng cho niềm tin và kỳ vọng vào hiệu quả của hợp tác khoa học giữa Việt Nam và Nga trong giai đoạn mới.