Ở tuổi 36, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hà, giảng viên Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, là một trong những nữ ứng viên trẻ nhất đạt chuẩn Phó Giáo sư năm 2022. Dấu mốc này được xây dựng từ gần hai thập kỷ học tập và nghiên cứu, trong đó gần chín năm gắn bó với Liên bang Nga đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nền tảng khoa học của chị.
Từ một nữ sinh say mê Hóa học, Nguyễn Thị Thu Hà đã trưởng thành trong môi trường học thuật Nga, tốt nghiệp thủ khoa, bảo vệ thành công luận án tiến sĩ và trở về Việt Nam tiếp tục giảng dạy, nghiên cứu. Hành trình ấy không chỉ gắn với các công trình khoa học mà còn với việc đào tạo nhiều thế hệ học sinh, sinh viên và truyền cảm hứng nghiên cứu cho những người trẻ.
Gần chín năm học tập và trưởng thành tại Liên bang Nga
Sau khi được tuyển thẳng vào Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội nhờ thành tích đạt huy chương đồng Olympic Hóa học quốc tế, Nguyễn Thị Thu Hà nhận học bổng du học tại Đại học Công nghệ Hóa học Quốc gia Ivanovo, Liên bang Nga. Năm 2004, chị cùng một nhóm sinh viên Việt Nam lên đường sang Nga và bắt đầu bằng một năm học dự bị tiếng Nga cùng các môn cơ sở.
Những tháng đầu tiên tại Nga là quãng thời gian đầy thử thách. Chị nhớ lại rằng trong khoảng hai tháng đầu, mình gần như không thể ghi chép bài giảng do rào cản ngôn ngữ và sự phức tạp của các thuật ngữ chuyên ngành. Không còn cách nào khác, chị kiên trì bám sát nội dung trên lớp, sau đó tự đọc lại tài liệu và tra cứu từng khái niệm để theo kịp chương trình học.
Không chỉ đối mặt với khó khăn về ngôn ngữ, Nguyễn Thị Thu Hà còn phải vượt qua sự dè dặt ban đầu của một số bạn học quốc tế. Trong lớp có 26 sinh viên, gồm 6 sinh viên Việt Nam, nhiều sinh viên Nga ban đầu e ngại khi làm việc nhóm vì lo ngại các bạn Việt Nam không theo kịp tiến độ học tập.

Tuy nhiên, bài kiểm tra đầu tiên với điểm số tuyệt đối đã trở thành bước ngoặt. Kết thúc học kỳ, chị đạt điểm trung bình 97/100, cao nhất lớp và nhận học bổng đặc biệt của trường. Thành tích ấy cũng khiến bạn bè quốc tế thay đổi cách nhìn về năng lực của sinh viên Việt Nam.
Trong suốt bốn năm đại học, Nguyễn Thị Thu Hà luôn duy trì thành tích xuất sắc và giành nhiều giải cao trong các kỳ thi Olympic sinh viên. Sau đó, chị tiếp tục học cao học và nghiên cứu sinh tại Đại học Công nghệ Hóa học Quốc gia Ivanovo. Gần chín năm học tập và nghiên cứu tại Nga đã giúp chị xây dựng nền tảng chuyên môn vững chắc, tốt nghiệp đại học với vị trí thủ khoa và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ chuyên ngành Hóa lý.
Từ niềm đam mê Hóa học đến con đường nghiên cứu
Ít ai biết rằng khi còn học trung học cơ sở, Nguyễn Thị Thu Hà từng nổi bật ở môn Ngữ văn và nhiều lần tham gia các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh. Bước ngoặt đến khi chị được học với cô giáo Ngô Thị Thọ, người đã khơi dậy niềm yêu thích với Hóa học thông qua những bài giảng sinh động và cách giải thích logic các phản ứng hóa học.

Năm 2001, chị thi đỗ vào lớp chuyên Hóa của Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy. Trong môi trường học tập cạnh tranh, Hà liên tiếp giành giải Ba rồi giải Nhì học sinh giỏi quốc gia môn Hóa, đồng thời được chọn vào đội tuyển dự Olympic Hóa học quốc tế và giành huy chương đồng.
Trong thời gian học tập tại Nga, chị lựa chọn theo đuổi lĩnh vực hóa học tính toán, sử dụng các mô hình lý thuyết và phương pháp tính toán để nghiên cứu cấu trúc electron, cơ chế phản ứng và đặc tính của vật liệu. Đây là lĩnh vực có ý nghĩa đối với việc phát triển vật liệu mới, năng lượng sạch và các quá trình xúc tác hiện đại.
Trở về Việt Nam và tiếp tục gieo mầm tri thức
Năm 2013, sau nhiều năm học tập và nghiên cứu tại Liên bang Nga, Nguyễn Thị Thu Hà quyết định trở về nước và công tác tại Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Dù môi trường nghiên cứu ở nước ngoài có nhiều thuận lợi, chị lựa chọn gắn bó với giảng đường trong nước.
Từ đó đến nay, chị là tác giả và đồng tác giả của 68 công trình khoa học, trong đó có 30 bài báo đăng trên các tạp chí quốc tế thuộc hệ thống ISI. Chị cũng tham gia và chủ trì nhiều đề tài nghiên cứu cấp Bộ cùng các dự án do Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia tài trợ. Các hướng nghiên cứu tập trung vào cơ chế phản ứng trên bề mặt xúc tác, quá trình hấp phụ và nghiên cứu lý thuyết về vật liệu mới phục vụ năng lượng và quang xúc tác.

Điều khiến nhiều sinh viên nhớ đến Nguyễn Thị Thu Hà không chỉ là các công trình nghiên cứu mà còn là phương pháp giảng dạy. Chị luôn cố gắng biến những khái niệm phức tạp thành các câu chuyện dễ hiểu, bởi theo chị, một bài giảng tốt không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn khơi dậy sự tò mò của người học.
Bên cạnh công tác giảng dạy, chị còn hướng dẫn học viên cao học, nghiên cứu sinh và tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi. Chị từng tham gia huấn luyện đội tuyển Việt Nam dự Olympic Hóa học quốc tế. Trong một kỳ thi gần đây, cả bốn học sinh của đoàn Việt Nam đều giành huy chương vàng.
Danh hiệu Phó Giáo sư năm 2022 là sự ghi nhận đối với những nỗ lực trong nghiên cứu và giảng dạy của Nguyễn Thị Thu Hà. Trên giảng đường Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, chị vẫn tiếp tục công việc quen thuộc của mình, vừa nghiên cứu khoa học vừa truyền cảm hứng và gieo mầm tri thức cho các thế hệ học trò tiếp theo.



