Nghiên cứu viên Việt Nam tại thành phố khoa học Dubna

Ngày 30/3/2025, tại thành phố Dubna – một trung tâm khoa học nổi tiếng nằm cách thủ đô Moskva khoảng 120km – nhiều nghiên cứu viên trẻ Việt Nam đang miệt mài làm việc trong các phòng thí nghiệm hiện đại thuộc Viện Liên hiệp nghiên cứu hạt nhân Dubna (JINR). Đây là một trong những cơ sở nghiên cứu năng lượng hạt nhân hàng đầu thế giới, nơi Việt Nam là thành viên chính thức từ năm 1956. Trong môi trường học thuật quốc tế khắt khe này, các nhà khoa học trẻ được đào tạo theo hướng chuyên sâu, góp phần xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển công nghệ cao của đất nước trong tương lai.

Dubna – nơi hội tụ tinh hoa nghiên cứu hạt nhân

Viện Liên hiệp nghiên cứu hạt nhân Dubna là tổ chức quốc tế với 16 quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam. Từ khi trở thành thành viên, Việt Nam đã cử nhiều thế hệ cán bộ, nghiên cứu viên và lưu học sinh sang học tập, thực tập và công tác tại đây, đặc biệt là trong các lĩnh vực vật lý hạt nhân, năng lượng nguyên tử, vật liệu và y sinh học.

Viện có 7 phòng thí nghiệm lớn, trong đó nổi bật là Phòng thí nghiệm phản ứng hạt nhân Flerov, nơi đang tiếp nhận nhiều nghiên cứu viên trẻ Việt Nam đến thực tập và làm việc theo chương trình hợp tác dài hạn và ngắn hạn.

Trong số đó, chị Mai Quỳnh Anh – cán bộ thuộc Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt – đã có gần 7 năm gắn bó với Dubna. Chị chia sẻ: “Trước mắt bọn em làm trên những thí nghiệm này để có được bức tranh toàn cảnh, mình biết mình đang ở đâu để sau này có thể triển khai và áp dụng được những gì tại Việt Nam. Đây là môi trường làm việc với các nhà khoa học có chuyên môn rất cao với các thiết bị đặc thù và hiện đại.”

Thông qua các chương trình du học Nga, đặc biệt là học bổng chính phủ và học bổng hiệp định, nhiều nhà khoa học Việt Nam như chị Quỳnh Anh đã được tiếp cận trực tiếp với công nghệ tiên tiến, làm việc cùng các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực vật lý hạt nhân, từ đó tiếp thu kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm phục vụ cho sự nghiệp phát triển khoa học trong nước.

Việt Nam đẩy mạnh đào tạo và ứng dụng công nghệ hạt nhân

Hiện nay, có 36 nghiên cứu viên trẻ Việt Nam đang làm việc tại Dubna. Họ tham gia vào các đề tài nghiên cứu phức tạp như vận hành lò phản ứng, xử lý dữ liệu hạt nhân, ứng dụng công nghệ hạt nhân trong y sinh, năng lượng và khoa học vật liệu.

GS.TS. Trần Tuấn Anh – Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam – nhận định: “Năng lượng nguyên tử có rất nhiều ứng dụng khác nhau, mà trước tiên chúng ta phải có được đội ngũ cán bộ có trình độ cao nghiên cứu về năng lượng nguyên tử, về hạt nhân và sau đó là các ứng dụng của nó. Hiện nay tập thể các cán bộ đang công tác tại Dubna có nhiều lĩnh vực khác nhau. Đối với sự phát triển năng lượng nguyên tử thì nghiên cứu về vật lý hạt nhân có tầm quan trọng đặc biệt trong giai đoạn này.”

Không chỉ dừng lại ở đào tạo nhân lực, Viện Dubna còn tích cực phối hợp với Việt Nam trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng nghiên cứu khoa học công nghệ hạt nhân, nổi bật là việc thúc đẩy dự án xây dựng Trung tâm Nghiên cứu khoa học công nghệ hạt nhân quốc gia của Việt Nam – một dự án trọng điểm với quy mô hiện đại, mang tính chiến lược lâu dài.

Giáo sư – Viện sĩ Grigory Trubnikov, Giám đốc Viện Dubna, chia sẻ kỳ vọng: “Tôi hy vọng là 1,2 năm nữa việc xây dựng tổ hợp này sẽ được tiến hành, cùng với sự tham gia của chúng tôi, và Tập đoàn năng lượng hạt nhân Rosatom. Ngay khi đó chúng ta có thể có khoảng 20 – 30 chuyên gia Việt Nam đã qua đào tạo ở Dubna, được tích lũy nhiều kinh nghiệm ở đây, để đảm đương nhiệm vụ, cống hiến tài năng của mình cho đất nước.”

Nguồn nhân lực chất lượng cao – nền tảng phát triển bền vững

Sự hiện diện ngày càng đông đảo của các nhà khoa học Việt Nam tại Dubna là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của các chương trình học bổng Nga, đặc biệt là học bổng toàn phần và học bổng 1 phía. Đây không chỉ là cơ hội phát triển cá nhân cho mỗi lưu học sinh, mà còn đóng góp trực tiếp cho sự tự chủ trong nghiên cứu và phát triển công nghệ tại Việt Nam.

Các cán bộ trẻ đang từng bước tiếp nối thế hệ cha anh – những người đã từng học tập tại Dubna trong những thập niên trước và hiện đang đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong các viện nghiên cứu, trường đại học, cũng như các cơ quan quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ.

Hợp tác Việt – Nga trong lĩnh vực khoa học hạt nhân đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với trọng tâm là đào tạo đội ngũ chuyên gia, chuyển giao công nghệ, và xây dựng cơ sở nghiên cứu hiện đại trong nước. Sự đầu tư có chiều sâu vào nguồn nhân lực, thông qua các chương trình du học Nga, sẽ là yếu tố quyết định để Việt Nam làm chủ các công nghệ then chốt, vươn lên mạnh mẽ trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

Kết nối hiện tại với tương lai khoa học công nghệ Việt Nam

Gần 70 năm kể từ khi chính thức gia nhập Viện Dubna, Việt Nam đã chứng minh năng lực hội nhập, đóng góp tích cực vào các hoạt động nghiên cứu quốc tế. Thế hệ nghiên cứu viên trẻ hôm nay đang tiếp tục phát huy truyền thống, trở thành những “hạt nhân” của đổi mới sáng tạo, khoa học và công nghệ, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và tự chủ.

Với sự hỗ trợ từ phía Nga, đặc biệt là các viện đại học Nga và tổ chức khoa học uy tín như Viện Dubna, cùng chính sách nhất quán về đầu tư vào giáo dục và nghiên cứu của Nhà nước, Việt Nam có cơ sở vững chắc để xây dựng đội ngũ nhà khoa học trình độ cao, sẵn sàng đảm nhiệm các nhiệm vụ chiến lược trong tương lai.

Trong dòng chảy của lịch sử hợp tác khoa học Việt – Nga, những “hạt nhân” tại Dubna hôm nay đang viết tiếp một chương mới, tràn đầy hy vọng và trách nhiệm với đất nước.

Nguồn tin: VTV