Văn hóa Việt lan tỏa trong môi trường đại học Nga 2025

Mối liên kết giữa văn hóa và giáo dục đang trở thành một trong những nền tảng quan trọng của ngoại giao nhân dân Việt Nam tại Liên bang Nga. Thông qua các hoạt động học thuật, giao lưu văn hóa và các chương trình quảng bá tiếng Việt, hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ngày càng hiện diện sâu rộng trong môi trường giáo dục Nga.

Theo Tiến sĩ Mai Nguyễn Tuyết Hoa, Phụ trách Bộ phận Hợp tác giáo dục và quản lý du học sinh, Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga, một nền giáo dục gắn kết văn hóa bản địa với giao thoa văn hóa thế giới sẽ góp phần hình thành thế hệ trẻ vừa tự hào về bản sắc dân tộc vừa có khả năng hội nhập quốc tế. Những hoạt động do du học sinh, cộng đồng người Việt Nam và Đại sứ quán Việt Nam phối hợp triển khai trong nhiều năm qua đang tạo nên những cầu nối bền vững, góp phần tăng cường hiểu biết và tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước.

Những “Việt Nam thu nhỏ” trong các trường đại học Nga

Theo Tiến sĩ Mai Nguyễn Tuyết Hoa, trong môi trường giáo dục tại Liên bang Nga, văn hóa Việt Nam được quảng bá thường xuyên thông qua nhiều hoạt động do du học sinh Việt Nam tổ chức. Nổi bật là chuỗi sự kiện “Ngày Việt Nam” được duy trì tại các trường đại học danh tiếng như Đại học Quan hệ quốc tế quốc gia Moskva (MGIMO), Đại học Hữu nghị các dân tộc Nga (RUDN), Đại học Kinh tế Nga mang tên A.E. Plekhanov, Đại học Tài chính thuộc Chính phủ Liên bang Nga, Đại học Ngôn ngữ quốc gia Moskva cùng nhiều cơ sở đào tạo khác trên toàn nước Nga.

Các chương trình này không chỉ đơn thuần là hoạt động giao lưu mà được ví như những “Việt Nam thu nhỏ” giữa lòng nước Nga. Sinh viên giới thiệu các món ăn truyền thống như phở, nem rán, bánh mì hay bánh rán, đồng thời chia sẻ những câu chuyện văn hóa gắn với từng món ăn. Bên cạnh đó là các màn trình diễn áo dài, múa truyền thống, nhạc cụ dân tộc và những tiết mục hiện đại thu hút đông đảo sinh viên quốc tế.

Khách tham dự còn được trải nghiệm nhiều hoạt động văn hóa dân gian như nhảy sạp, ô ăn quan, ném còn, viết thư pháp hay làm tranh Đông Hồ. Các triển lãm ảnh và video về danh lam thắng cảnh, di sản văn hóa giúp công chúng Nga có cái nhìn đa dạng về một Việt Nam vừa giàu truyền thống vừa năng động trong quá trình phát triển.

Theo Tiến sĩ Mai Nguyễn Tuyết Hoa, những hoạt động này mang lại lợi ích cho cả hai phía. Đối với công chúng Nga và sinh viên quốc tế, đây là cơ hội để hiểu hơn về Việt Nam, từ đó hình thành tình cảm và mong muốn tìm hiểu đất nước. Đối với du học sinh Việt Nam, quá trình tổ chức các chương trình giúp rèn luyện kỹ năng, tăng cường tinh thần đoàn kết và nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc. “Họ không chỉ đi học đơn thuần mà trở thành những ‘đại sứ văn hóa’ chủ động”, bà cho biết.

Ngoại giao văn hóa được triển khai theo hướng bài bản và chiều sâu

Bên cạnh các hoạt động do du học sinh tổ chức, Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga phối hợp với Liên hiệp các tổ chức người Việt Nam tại Liên bang Nga duy trì chuỗi chương trình tôn vinh văn hóa Việt Nam và tiếng Việt trong suốt 5 năm qua tại nhiều địa phương.

Theo Tiến sĩ Mai Nguyễn Tuyết Hoa, điểm đặc sắc của các chương trình này là việc mở rộng đối tượng tiếp cận. Không chỉ hướng tới sinh viên chuyên ngành Việt Nam học, các hoạt động còn dành cho học sinh, sinh viên Nga nói chung. Thông qua các cuộc thi hùng biện tiếng Việt, tìm hiểu đất nước, biểu diễn nghệ thuật và trải nghiệm ẩm thực, công chúng Nga có cơ hội tiếp cận văn hóa Việt Nam theo cách trực quan và gần gũi.

Một mục tiêu quan trọng khác là củng cố bản sắc trong cộng đồng người Việt Nam tại Nga. Các chương trình trở thành cầu nối giúp thế hệ thứ hai và thứ ba sinh ra tại Nga tìm hiểu nguồn cội, duy trì tiếng Việt và giữ gìn những giá trị văn hóa dân tộc. Theo bà Hoa, đây là nhiệm vụ quan trọng của ngoại giao nhân dân nhằm gìn giữ “chất Việt” trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

“Thực tiễn cho thấy khái niệm ‘hội nhập’ đã bước sang giai đoạn mới, không chỉ hòa nhập một chiều bằng cách tiếp thu văn hóa sở tại, mà là hội nhập hai chiều: vừa học hỏi tinh hoa quốc tế, vừa tự tin giới thiệu và quảng bá giá trị dân tộc”, Tiến sĩ Mai Nguyễn Tuyết Hoa nhận định.

Bà cho rằng nếu các chương trình “Ngày Việt Nam” là những bức tranh sống động do chính người trẻ tạo nên thì các hoạt động do Đại sứ quán chủ trì đóng vai trò xây dựng khuôn khổ bài bản, có quy mô và chiều sâu để nhân rộng hiệu quả của ngoại giao nhân dân. Hai hướng tiếp cận này bổ sung cho nhau, góp phần đưa văn hóa và giáo dục trở thành những trụ cột quan trọng trong quan hệ hữu nghị Việt Nam – Nga.

Từ giao lưu học thuật đến những sự kiện văn hóa quy mô lớn

Một trong những nhánh hoạt động nổi bật của ngoại giao văn hóa – giáo dục là các chương trình giao lưu với sự tham gia của những cá nhân có ảnh hưởng trong lĩnh vực chính trị, khoa học, giáo dục, nghệ thuật và kinh doanh. Nhiều cựu du học sinh Việt Nam trưởng thành từ nền giáo dục Xô viết và Nga cũng tham gia các hoạt động này.

Nhiều sự kiện nghệ thuật – học thuật đã được tổ chức như triển lãm tranh Việt – Nga tại Trường đại học Mỹ thuật Nga Surikov, triển lãm tranh của cố họa sĩ, NSND Ngô Mạnh Lân tại Trường đại học Điện ảnh VGIK hay lễ khai trương Trung tâm Văn hóa Nga – Việt cùng triển lãm của các họa sĩ hai nước tại Đại học Sư phạm Quốc gia Herzen. Những hoạt động này tạo nên không gian đối thoại trực tiếp giữa các giới chuyên môn của hai quốc gia.

Các chương trình gặp gỡ giữa những nhân vật thành đạt với sinh viên Việt Nam tại Nga cũng được tổ chức thường xuyên. Những chia sẻ về hành trình học tập, công tác và cống hiến của Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức người Việt Nam tại Liên bang Nga Đỗ Xuân Hoàng cùng nhiều cựu sinh viên tiêu biểu đã trở thành nguồn cảm hứng cho thế hệ trẻ.

Một dấu ấn đặc biệt là bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Học viện Tổng thống Nga vào tháng 5/2025. Theo Tiến sĩ Mai Nguyễn Tuyết Hoa, sự kiện này thể hiện sự coi trọng của Việt Nam đối với thế hệ lãnh đạo tương lai của Nga, đồng thời là nguồn động viên đối với du học sinh và trí thức trẻ Việt Nam đang học tập tại nước này.

Nổi bật trong năm 2025 còn có Lễ hội Văn hóa Việt Nam “Sắc màu miền nhiệt đới”, diễn ra từ ngày 25/7 đến 3/8 tại khu vực Quảng trường Đỏ. Đây là chương trình văn hóa có quy mô lớn nhất Việt Nam từng tổ chức tại Nga, thu hút gần một triệu lượt khách tham dự trong dịp kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Nga.

Với hơn 100 hoạt động văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực và thủ công mỹ nghệ cùng sự tham gia của gần 200 tình nguyện viên là du học sinh Việt Nam, lễ hội đã để lại dấu ấn sâu đậm trong công chúng Nga. Phu nhân Tổng Bí thư Tô Lâm, bà Ngô Phương Ly, nhấn mạnh rằng văn hóa là cầu nối bền vững giữa hai dân tộc.

Đề xuất mở rộng các mô hình ngoại giao văn hóa – giáo dục

Đánh giá về triển vọng phát triển trong thời gian tới, Tiến sĩ Mai Nguyễn Tuyết Hoa cho rằng cần tiếp tục mở rộng các mô hình ngoại giao nhân dân đã phát huy hiệu quả. Một trong những hướng đi được đề xuất là thành lập và hỗ trợ các câu lạc bộ “Văn hóa Việt Nam” tại các trường đại học lớn của Nga, tạo điều kiện để tổ chức thường xuyên các chương trình “Ngày Việt Nam”.

Bên cạnh đó, bà đề xuất phát triển mô hình “Lớp học văn hóa mở” tại các trường phổ thông và đại học Nga, đưa nội dung giới thiệu về Việt Nam trở thành một hoạt động ngoại khóa thường xuyên. Việc tìm kiếm và đào tạo các “đại sứ sinh viên” cũng được xem là giải pháp giúp mở rộng phạm vi tiếp cận của các chương trình.

Theo bà Hoa, các hoạt động quảng bá văn hóa Việt Nam và tiếng Việt cần được đẩy mạnh trên các nền tảng phổ biến tại Nga như Yandex, VK và Telegram thông qua các video ngắn, trò chơi trực tuyến và nội dung giới thiệu về đất nước, con người, âm nhạc và ẩm thực Việt Nam.

Ngoài ra, việc kết nối mạng lưới cựu du học sinh và tăng cường hợp tác với các đối tác Nga ở cấp cơ sở cũng được coi là những giải pháp quan trọng nhằm mở rộng các chương trình giao lưu, hội thảo, triển lãm và hợp tác văn hóa.

Tiến sĩ Mai Nguyễn Tuyết Hoa nhấn mạnh: “Việc đầu tư vào các dự án nhỏ nhưng thiết thực, có sự tham gia chủ động của các chủ thể ở cơ sở và tận dụng công nghệ số sẽ mang lại hiệu quả lan tỏa bền vững hơn, biến ngoại giao nhân dân từ những hoạt động mang tính phong trào thành một quá trình hợp tác có chiều sâu, góp phần quan trọng vào việc tăng cường sự hiểu biết và tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước Việt Nam và Liên bang Nga”.