Cùng nhau kiến tạo tương lai với Học bổng Nga!
Khám phá cơ hội và vững bước vào tương lai với Học bổng du học Liên bang Nga.
Lê Đức Mẫn, một trong những dịch giả tiếng Nga hàng đầu tại Việt Nam, đã dành gần 5 thập kỷ của cuộc đời để chuyển ngữ các tác phẩm văn học Nga sang tiếng Việt. Chỉ với sự đam mê và tình yêu dành cho văn học Nga, ông đã để lại dấu ấn đậm nét trong làng dịch thuật Việt Nam. Đằng sau những thành công ấy là một câu chuyện đầy cảm động về sự kiên trì, nỗ lực và những nỗi đau trong chính cuộc đời ông. Chúng tôi đã có dịp trò chuyện cùng dịch giả Lê Đức Mẫn, lắng nghe những tâm sự, cảm xúc và những chia sẻ sâu sắc về nghề dịch và tình yêu đối với văn học Nga.
Cảm hứng từ ý chí quật khởi của dân tộc Nga
Nếu ví tình yêu nước Nga là một cô gái, thì mối tình của dịch giả Lê Đức Mẫn dành cho “cô gái này” trải qua hai giai đoạn: giai đoạn làm quen và giai đoạn đam mê. Năm 1960, ông bắt đầu học tiếng Nga tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Chỉ sau một năm, ông đã có thể dịch những tài liệu từ Nga sang tiếng Việt, và năm ba đại học, ông đã dịch hơn 100 bài thơ của Pushkin và nhiều tác phẩm của các nhà văn, nhà thơ nổi tiếng khác của Liên Xô.
Tình yêu văn học Nga của ông không chỉ dừng lại ở việc dịch thuật, mà còn là sự kết nối với thế hệ lưu học sinh Việt Nam đầu tiên từ Liên Xô trở về, như nhà thơ Thúy Toàn, thầy Vũ Thế Khôi. Chính nhờ tình yêu mãnh liệt với tiếng Nga, ông đã hình thành một nhóm dịch thuật có ảnh hưởng lớn trong cộng đồng những người yêu thích văn học Nga tại Việt Nam.
Dịch giả Lê Đức Mẫn cũng là người đã dịch tác phẩm nổi tiếng “Ác quỷ” của M.Y. Lermontov, một trong những trường ca vĩ đại nhất trong văn học Nga. Ông chia sẻ: “Tập thơ trường ca này có hơn 1000 câu, là sự kết hợp giữa tiểu thuyết và thơ. Để dịch được nó, tôi phải sử dụng cả hai phương thức tư duy: tư duy tiểu thuyết và tư duy sân khấu. Mỗi khi dịch đến đâu, cảm xúc lại ùa về đến đó.”
Ông Lê Đức Mẫn luôn ngưỡng mộ ý chí quật khởi của người Nga. Chính điều này đã giúp ông tìm được nguồn cảm hứng lớn trong công việc dịch thuật. Đặc biệt, ông rất yêu thích các tác phẩm của văn học Xô Viết, nhất là những tác phẩm đề cập đến chiến tranh và tinh thần anh hùng của nhân dân Xô Viết. Các tác phẩm như “Và nơi đây bình minh yên tĩnh” của Boris Vasilyev và “Khổ vì trí tuệ” của Alexandr Griboedov luôn khiến ông cảm thấy trân trọng sự hy sinh và lòng yêu nước của người dân Liên Xô.
Gam màu u xám trong những tác phẩm dịch
Bên cạnh những thành công trong công việc dịch thuật, cuộc đời của dịch giả Lê Đức Mẫn cũng không thiếu những nỗi buồn và những gam màu u ám. Ông không chỉ là một dịch giả tài ba, mà còn là một con người có một quá khứ đầy đau thương. Dịch giả Lê Đức Mẫn chia sẻ:
Trên đầu tôi từ thủa nhỏ đến lúc lớn lên là nhiều nỗi u uất và nhiều án (gần như án tử) đối với tôi. Mẹ mất khi tôi mới lên ba, và tôi gần như không có ký ức gì về mẹ. Cha tôi bỏ nhà đi khi tôi 13 tuổi, và tôi đã không gặp cha suốt 20 năm.
Những ký ức đau buồn và những biến cố trong cuộc đời đã phần nào ảnh hưởng đến tâm hồn ông, tạo nên những tác phẩm dịch với gam màu u ám. Ông chia sẻ về những tác phẩm của Fyodor Dostoevsky, một trong những nhà văn nổi tiếng của văn học Nga:
Dostoevsky được gọi là nhà văn bệnh hoạn. Đọc các tác phẩm của ông, bạn sẽ cảm thấy sự u tối và nặng nề. Chính tôi cũng vậy, khi dịch những tác phẩm này, những cảm xúc ấy cứ vây lấy tôi.
Những tác phẩm dịch của ông thường mang đậm màu sắc u tối, day dứt và nặng nề, phản ánh những tiềm thức giằng xé trong tâm can của chính dịch giả Lê Đức Mẫn. Tuy vậy, chính nỗi niềm sâu sắc này đã giúp ông “chạm” đến cái hồn của từng tác phẩm, từ đó tạo ra những bản dịch vô cùng sâu sắc và đầy cảm xúc.
Tình yêu mãnh liệt với văn học Nga
Ở tuổi 82, dịch giả Lê Đức Mẫn vẫn dành từ 8 đến 10 tiếng mỗi ngày để làm việc. Dù đã bước vào tuổi xế chiều, ông vẫn tiếp tục công việc dịch thuật với niềm đam mê không hề giảm sút. Gần đây, ông đã hoàn thành bản dịch tác phẩm nổi tiếng “Anna Karenina” của Lev Tolstoy, một công trình đồ sộ với hơn 500 trang. Đây là một minh chứng cho sự cống hiến không mệt mỏi của ông trong việc mang văn học Nga đến gần hơn với độc giả Việt Nam.
Niềm đam mê với văn học Nga đã trở thành một phần không thể tách rời trong cuộc đời ông. Với những tác phẩm như “Anna Karenina” và các tiểu thuyết của Dostoevsky, ông luôn nỗ lực không ngừng để mang đến những bản dịch trung thực và sâu sắc nhất.
“Nếu tôi có cuộc sống thứ hai, tôi vẫn nguyện làm dịch giả văn học Nga.”
Dịch giả Lê Đức Mẫn khẳng định.
Dịch thuật không chỉ là công việc thầm lặng, mà còn là một phần quan trọng trong việc xây dựng mối quan hệ giữa hai nền văn hóa. Dịch giả Lê Đức Mẫn hiện là Phó Giám đốc Quỹ hỗ trợ Quảng bá Văn học Việt Nam và Văn học Nga, một sáng kiến quan trọng của Tổng thống Nga Dmitry Medvedev nhằm quảng bá văn hóa Nga trên thế giới. Ông cho rằng, dịch thuật là một “vũ khí mềm” tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của mỗi quốc gia và văn minh nhân loại, đặc biệt là trong việc xây dựng tình hữu nghị giữa hai văn hóa Nga – Việt.
Gần 50 năm làm việc, dịch giả Lê Đức Mẫn đã hoàn thành khoảng 50 tác phẩm lớn của văn học Nga, đóng góp một phần không nhỏ vào việc phát triển mối quan hệ văn hóa giữa hai quốc gia. Với sự cống hiến của mình, ông đã đưa văn học Nga đến gần hơn với độc giả Việt Nam, giúp các thế hệ trẻ hiểu và yêu mến nền văn hóa Nga hơn bao giờ hết.
Nguồn tin: Sputnik Việt Nam
