Có những nơi ta chỉ ghé qua một lần, nhưng nỗi nhớ thì ở lại mãi. Có những người chỉ dạy ta vài năm, nhưng bóng dáng họ thì theo suốt cả một đời. Nước Nga với tôi là một miền ký ức như thế — vừa lạnh giá mà lại ấm nồng, vừa xa xôi mà gần gụi đến lạ. Tôi không biết với người khác, nước Nga là gì. Nhưng với tôi, đó là tiếng chuông nhà thờ vang lên khi tuyết rơi, là mùi sách cũ trong thư viện trường Lomonosov, là ánh nhìn nghiêm nghị của một người thầy, và cả những bữa cơm giản dị với bánh mì đen, muối trắng. Những năm tháng ấy, tưởng như đã xa, vậy mà mỗi khi nhớ lại, vẫn nguyên vẹn một cảm giác bồi hồi — như thể thanh xuân mình chưa từng đi khỏi nơi đó.…

Tôi vẫn nhớ rất rõ những buổi chiều đầu thu, khi gió mơn man trên những hàng bạch dương vàng úa, mặt hồ phản chiếu bầu trời xám trong veo của nước Nga. Đó không phải là ký ức đơn lẻ, mà là cảm giác bao trùm, sâu sắc và khó gọi tên — thứ cảm giác chỉ có thể đến khi một vùng đất không chỉ là nơi ta từng sống, mà đã trở thành một phần máu thịt. Tôi không sinh ra ở Nga. Nhưng bằng một cách nào đó, tâm hồn tôi đã lớn lên ở đó. Từng trang sách, từng mùa đông tuyết phủ, từng cánh tay dịu dàng của thầy cô, từng lời nói đầu tiên bằng tiếng Nga — tất cả in hằn nơi trái tim. Mỗi lần nhắc đến du học Nga, tôi lại như thấy chính mình của tuổi mười lăm, tay…

Vào năm 1967, trong lúc Liên Xô đang ghi dấu ấn trên bản đồ khoa học vũ trụ thế giới, một sinh viên Việt Nam khiêm tốn nhưng đầy nội lực đã góp mặt trong một sứ mệnh khoa học đặc biệt tại vùng cực Bắc khắc nghiệt của Trái Đất. Đó là bà Nguyễn Thị Kim Thoa, khi ấy đang là sinh viên ngành Vật lý Đại học Tổng hợp Lomonosov. Dưới sự hướng dẫn của nữ giáo sư Troitskaya, bà Thoa không chỉ góp phần vào các nghiên cứu tiên phong về Từ quyển Trái Đất mà còn trở thành người Việt Nam đầu tiên sinh sống, làm việc và nghiên cứu trong điều kiện địa lý đặc biệt tại Bắc Cực – một đóng góp âm thầm nhưng có ý nghĩa lớn với khoa học Việt Nam và thế giới. Nghiên cứu tại Bắc Cực và dấu…